Een doelloos leven

Een alternatief perspectief om te exploreren: een doelloos leven, maar geen richtingloos leven.

“Wat ga je doen nadat je een doel behaald hebt? Naar het volgende doel gaan? Enzovoort?” Deze vraag bleef bij me hangen nadat ik hem stelde onder een artikel over doelen stellen. Het beeld dat bij me opkomt is een hamster in een kooi die maar blijft rondjes lopen in een rad. De vergelijking met de werkende mens is niet ver.

Wat als het probleem niet is dat we te weinig doelen hebben, maar dat we te veel gefocust zijn op doelen als zodanig? Misschien ligt er een interessant alternatief te exploreren: een leven dat doelloos is, maar niet richtingloos.

Het maakt me nieuwsgierig naar wat er zou gebeuren als ik eens een heel ander perspectief zou innemen op hoe ik mijn leven kan inrichten. En eigenlijk, moet ik bekennen, pas ik dat al toe op een aantal stukken in mijn leven.

Een paradox in mijn eigen praktijk

Voor ik verder ga, wil ik eerlijk zijn over een merkwaardige contradictie. Als coach begin ik elke sessie met de vraag: “Wat zou een goed resultaat zijn van ons gesprek?” Ik vraag dus letterlijk naar doelen, terwijl ik hier pleit voor een doelloos leven.

Deze paradox fascineert me. Het lijkt erop dat doelen wel degelijk hun plaats hebben, misschien anders de ruimte kunnen innemen dan we gewend zijn te denken. Kleine, praktische doelen als hulpmiddel, niet als levensstuur. Concrete resultaten voor een gesprek, een project, een dag… zonder dat ze de richting van je hele bestaan hoeven te (lees: moeten) bepalen. Het is dus geen pleidooi tégen doelen en missies. Want ik heb ze ook. Als ik een concert moet spelen dan heb ik als doel dat ik die stukken effectief kan spelen. Dat ene concert zegt niets over welke richting ik uit wil met muziek spelen in mijn leven.

De paradox van onze doelcultuur

We leven in een cultuur die obsessief bezig is met doelen. Nieuwjaarsresoluties, jaarplannen, bucket lists, SMART-doelstellingen, persoonlijke missies. Overal wordt ons gevraagd: “Wat wil je bereiken?” Alsof een leven zonder concrete doelen per definitie een mislukt leven zou zijn.

Maar er schuilt een eigenaardige paradox in deze doelgerichtheid. Doelen zijn, in essentie, ‘dromen met een deadline.’ Het probleem? Zodra je een doel bereikt hebt, ben je je droom kwijt. Dan is er terug een nieuwe finishlijn in de verte geschilderd. Het hamsterrad van prestaties met alweer de volgende uitdaging dat moet worden uitgevoerd.

Ik merk dit in mijn eigen leven: kleine doelen zijn praktisch. Ze helpen me dingen gedaan te krijgen. Maar ze geven geen richting aan mijn bestaan. Sterker nog, soms lijken ze me juist af te leiden van wat er werkelijk toe doet. Van wat ik fijn vind om te doen . “Ja maar, ge kunt toch niet altijd leuke dingen doen. Er moeten ook ambetante taken gedaan worden waar je niet onderuit komt” komen mijn geniepige stemmetjes mij gezwind influisteren.

Waarmee ik bewijs dat ambetante taken niet bestaan: het is ikzelf die ze beoordeel als ambetant of fijn.

Waarden als kompas in plaats van doelen als bestemming

Hier ligt misschien een interessant alternatief te ontdekken. Stel je voor dat waarden functioneren als een kompas en doelen als specifieke bestemmingen. Als je besluit om in oostelijke richting te reizen, zul je nooit “het oosten” bereiken. Je hebt wel altijd een maatstaf om te bepalen of je in de juiste richting gaat. Dat is hoe ik met waarden omga.

Waarden zijn abstracte concepten die richtingen aangeven zonder einddoel. Ze kunnen veranderen in de tijd. Mijn huidige waarden1 zijn helemaal anders dan die van pakweg 5 jaar geleden.

Waarden die vaak genoemd worden in mijn coaching praktijk zijn: respect, eerlijkheid, verantwoordelijkheid, vrijheid, rechtvaardigheid, zekerheid,… Waarden zijn persoonlijk en bij iedereen anders, worden ook anders ingevuld, hebben voor iedereen een andere betekenis en kunnen tijdelijk zijn. Waarden zijn een werkvorm in mijn coaching gesprekken.

Je kunt ze nastreven zonder ze ooit volledig te “bereiken”, zoals je naar de horizon kunt lopen. Ze zijn altijd aanwezig als oriëntatiepunt.

In elke situatie kun je jezelf afvragen: welke keuze brengt me dichter bij mijn waarden? Maar je hoeft nooit te vrezen dat je ze “afgewerkt” hebt, zoals bij doelen het geval is. Een doel haal je, een waarde leef je.

Dit perspectief biedt een merkwaardige vrijheid. Je hoeft niet meer constant te evalueren of je ‘op schema’ ligt met je levensplan. In plaats daarvan kun je in elk moment checken: ben ik nog op koers met wat ik belangrijk vind?

De bevrijding van het levensplan

Veel mensen proberen hun leven zin, richting en structuur te geven door een soort levensplan te verzinnen waar hun bestaan aan moet voldoen. Een mentale constructie van hoe het leven “hoort” te verlopen. Maar misschien is dit vooral een zelfverzonnen gevangenis.

Waarom zouden we ons leven moeten leiden alsof het een project is dat afgemaakt moet worden? Waarom moet er een missie zijn, een heilig doel, een grote bedoeling?

Het universum trekt zich geen ene moer aan van jouw leven. Want wat ga je doen als er zich gebeurtenissen voordoen die je levensplan dwarsbomen? Hoe ga je daarmee omgaan? Verkrampt blijven vasthouden aan je verwachtingen en vermeende uitkomsten van je levensplan?

Er is iets bevrijdend in het idee dat er niets ‘moet’ vanaf dit moment. Alles is open. Vanuit het moment kijken wat er ontstaat. Vind ik iets waardevol? Doen. Vind ik het niet meer waardevol? Stoppen. Wie wordt hier (in het grote geheel) beter van?

Dit betekent niet doelloos ronddwalen zonder motivatie of enthousiasme. Het betekent: leven vanuit wat je in het moment verlangt, in plaats van vanuit wat je denkt dat je zou moeten verlangen volgens een vooraf bedacht plan.

De enige echte houvast is wat je graag wilt doen. Niet omdat het moet, maar omdat het voortkomt uit verlangen. Niet omdat anderen het verwachten, maar omdat het voelt als de juiste richting voor dit moment in je leven.

Mijn missie? Dat zijn mijn waarden.

Misschien ligt hier de sleutel tot het doelloos maar richtingsvol leven. Kleine doelen kunnen impulsen zijn: praktische stappen die op dit moment goed voelen. Maar de richting wordt bepaald door waarden die dieper liggen.

Hier sluit de cirkel zich met mijn coachingspraktijk. Wanneer ik vraag “wat zou een goed resultaat zijn?”, creëer ik een praktisch kader voor een gesprek. Dat heeft niets te maken met grote levensdoelen of missies. Het is een hulpmiddel om focus te creëren in het moment.

Het mooie is: waarden hoef je niet te ‘bereiken’ zoals doelen. Je kunt ze leven. In elke keuze, in elke dag, in elk moment. Ze zijn als een moreel kompas dat je altijd bij je draagt.

Een experiment met het hier en nu

Dit alles leidt tot een mogelijk experiment: wat als we ophouden met het ‘najagen’ van toekomstige doelen en meer aandacht geven aan het leven van onze waarden in het hier en nu?

Geen grote levensplannen meer, geen druk om jezelf te bewijzen, geen race naar de volgende prestatie. Gewoon leven vanuit wat voelt als de juiste richting, moment na moment.

Het lijkt bijna te simpel. Maar misschien is eenvoud precies wat we nodig hebben in een wereld die ons constant vertelt dat we meer moeten zijn, meer moeten hebben, meer moeten bereiken.

Dit is een perspectief om mee te experimenteren. Een mogelijke manier om naar je bestaan te kijken. Misschien werkt het voor jou, misschien niet. Maar het exploreren waard is het zeker. Het is ook geschreven vanuit mijn waarden, en ze worden allemaal betrokken2.

Wat zijn jouw waarden?